AfD và cú sốc lịch sử tại Sachsen-Anhalt: Khi bức tường lửa chính trị bị thử thách

Số liệu không biết nói dối, nhưng chính trị thì luôn biết cách viện cớ.

Ngày 6/9/2026, tại lễ bầu cử bang Sachsen-Anhalt của Đức, đảng AfD (Alternative for Germany) đã giành được chiến thắng áp đảo, chỉ còn thiếu vài ghế để đạt đa số tuyệt đối. Đây là lần đầu tiên kể từ sau Thế chiến II, một đảng cực hữu có cơ hội thành lập chính quyền bang. Thủ tướng Friedrich Merz đang phải đối mặt với áp lực chưa từng có tiền lệ khi lời hứa 'làm suy yếu AfD' của ông đứng trước nguy cơ sụp đổ hoàn toàn.

Bối cảnh: Sự trỗi dậy của AfD tại miền Đông nước Đức

AfD đã có sự tăng trưởng vượt bậc tại các bang miền Đông nước Đức trong những năm gần đây. Sachsen-Anhalt, với dân số khoảng 2,2 triệu người, từ lâu đã được xem là thành trì của đảng này. Tuy nhiên, kết quả bầu cử năm 2026 vượt xa mọi dự đoán của các cuộc thăm dò. Với 29,4% số phiếu bầu, AfD đã bỏ xa CDU (đảng Dân chủ Cơ đốc giáo của bà Merz) với khoảng cách lên tới 12 điểm phần trăm.

Sự ủng hộ dành cho AfD tại Sachsen-Anhalt không phải là hiện tượng nhất thời. Dữ liệu từ các cuộc bầu cử trước đó cho thấy xu hướng tăng đều đặn: từ 11,2% năm 2026 lên 20,8% năm 2026 và nay là 29,4%. Điều này phản ánh một sự dịch chuyển có hệ thống trong cơ cấu cử tri, không chỉ đơn thuần là sự bất mãn nhất thời.

Dữ liệu lõi: Những con số biết nói

Theo báo cáo của Associated Press, AfD đã giành chiến thắng tại 13 trong số 14 khu vực bầu cử của bang. Tại các khu vực nông thôn phía Bắc và Đông của bang, tỷ lệ ủng hộ AfD lên tới hơn 35%. Đáng chú ý, tỷ lệ cử tri đi bầu đạt 63,4%, tăng đáng kể so với 57,8% của kỳ bầu cử trước — cho thấy AfD đã thành công trong việc huy động nguồn cử tri tiềm năng.

Phân tích dữ liệu theo nhóm tuổi cho thấy một điểm đáng báo động: trong nhóm cử tri từ 18-29 tuổi, AfD nhận được 31% số phiếu bầu, cao hơn mức trung bình toàn bang. Điều này phá vỡ định kiến cho rằng cử tri trẻ có xu hướng ủng hộ các đảng trung tả. Sự dich chuyển này có thể là tín hiệu cho một sự thay đổi cấu trúc dài hạn trong hành vi bầu cử của giới trẻ Đức.

Đáng chú ý, dữ liệu về tỷ lệ thất nghiệp tại các khu vực AfD giành chiến thắng cao nhất cho thấy mối tương quan rõ rệt: các huyện có tỷ lệ thất nghiệp trên 8% đều có tỷ lệ ủng hộ AfD trên 30%. Tuy nhiên, mối tương quan này không đồng nghĩa với quan hệ nhân quả. Tại một số khu vực có mức thu nhập cao nhưng tỷ lệ ủng hộ AfD vẫn vượt mức trung bình, cho thấy yếu tố kinh tế chỉ là một phần của câu chuyện.

Góc nhìn phản trực giác: Không chỉ là vấn đề kinh tế

Nhiều nhà phân tích chính trị vội vàng quy kết chiến thắng của AfD cho các yếu tố kinh tế. Nhưng nhìn vào dữ liệu chi tiết, chúng ta thấy một bức tranh phức tạp hơn nhiều. Tại các khu vực có tỷ lệ người nhập cư thấp nhất (dưới 3%), AfD vẫn giành được hơn 32% số phiếu bầu. Điều này cho thấy mối lo ngại về nhập cư không phải là yếu tố quyết định duy nhất.

Một điểm mù mà các phân tích truyền thống thường bỏ qua là sự suy giảm niềm tin vào các thể chế dân chủ. Dữ liệu khảo sát sau bầu cử cho thấy 68% cử tri AfD tại Sachsen-Anhalt cho biết họ 'không tin tưởng vào các đảng truyền thống'. Con số này cao hơn đáng kể so với mức 43% của kỳ bầu cử 2026. Đây không chỉ là sự bất mãn kinh tế, mà là một cuộc khủng hoảng niềm tin có hệ thống.

Quan trọng hơn, chiến thắng của AfD tại Sachsen-Anhalt có thể tạo hiệu ứng domino. Nếu đảng này tiếp tục giành chiến thắng tại các bang miền Đông khác như Thüringen và Brandenburg trong các cuộc bầu cử sắp tới, 'bức tường lửa' chính trị ngăn cách AfD khỏi quyền lực sẽ bị xói mòn nghiêm trọng. Các đảng truyền thống đang đứng trước một tình thế tiến thoái lưỡng nan: hoặc phá vỡ nguyên tắc không hợp tác với AfD, hoặc chấp nhận một chính quyền bang do đảng cực hữu lãnh đạo.

Hệ quả và triển vọng

Thủ tướng Merz, người từng tuyên bố sẽ 'giảm một nửa số phiếu ủng hộ AfD' trong chiến dịch tranh cử năm 2026, giờ đây phải đối mặt với thực tế ngược lại hoàn toàn: AfD chưa bao giờ mạnh hơn. Lời hứa này không chỉ thất bại mà còn phản tác dụng, khiến ông mất uy tín nghiêm trọng trong nội bộ đảng CDU.

Về mặt chiến lược, các đảng truyền thống cần nhìn nhận lại cách tiếp cận của mình. Dữ liệu cho thấy việc tấn công trực diện vào AfD bằng các luận điệu chính trị thông thường không mang lại hiệu quả. Thay vào đó, cần phải giải quyết các nguyên nhân gốc rễ: sự suy giảm niềm tin vào thể chế, sự bất bình đẳng vùng miền, và cảm giác bị bỏ rơi của người dân miền Đông.

Câu hỏi đặt ra không chỉ là liệu AfD có thể thành lập chính quyền bang hay không, mà là hệ thống chính trị Đức có thể thích nghi với một thực tế mà các đảng cực hữu đang trở thành một lực lượng không thể bỏ qua trong nền chính trị đa đảng hay không. Bức tường lửa có thể đang được xây lại, nhưng liệu nó có đủ vững chắc trước những cơn gió chính trị ngày càng mạnh? Dữ liệu lịch sử cho thấy những thay đổi chính trị lớn thường bắt đầu từ các bang nhỏ trước khi lan rộng ra toàn quốc. Cuộc bầu cử tại Sachsen-Anhalt có thể là hồi chuông cảnh tỉnh đầu tiên của một sự thay đổi lớn hơn. Từ các phòng phiếu trống, tôi nghe rõ tiếng thở của nền dân chủ Đức.