Bên trong Napoli: Allegri, De Bruyne và một dự án được vẽ từ trên xuống

Tôi xem lại băng trận Napoli gặp Fiorentina gần mười một giờ đêm, khi Đà Nẵng đã tắt đèn và chỉ còn tiếng quạt trần. Tôi không tìm bàn thắng. Tôi tìm bước chân của những người không có bóng. Phút bảy mươi hai, sau một pha mất bóng giữa sân, ba cầu thủ Napoli cùng quay sang nhìn nhau, rồi cùng nhìn về phía khu kỹ thuật. Không ai di chuyển. Một tích tắc như thế, với người đã ngồi đủ lâu trên khán đài, đáng giá hơn cả một bảng chỉ số. Nó nói rằng mệnh lệnh đã tới tai nhưng chưa tới chân.

Tôi đã theo không ít đội bóng trong tình trạng tương tự. Đội bóng không sụp vì thiếu ý tưởng. Nó sụp khi ý tưởng không còn thuộc về ai. Napoli mùa này đang trôi vào đúng vùng nước đó, giữa một Serie A mà ghế huấn luyện đổi chủ nhanh chẳng khác gì thị trường chuyển nhượng cuối tháng Tám.

Mùa bóng mở ra từ một nhịp tim trong phòng họp báo, trước cả tiếng còi khai cuộc.

Allegri tới Napoli với lý lịch của một người tin vào cấu trúc: tuyến giữa gọn, cự ly ngắn, phòng ngự theo khu vực, hàng công biết chờ đúng thời điểm. Ông không phải mẫu HLV đi khám phá lại bản thân ở tuổi này. Điều Napoli trao cho ông, theo những gì được kể lại, không hẳn là một đội bóng để huấn luyện, mà là một dự án để vận hành. Trong dự án đó, một tiền vệ sáng tạo đẳng cấp được xác định là trung tâm. Đội sẽ chơi quanh cầu thủ ấy. Và cũng có nguồn nói rằng Allegri chưa hoàn toàn bị thuyết phục bởi cách đặt vấn đề đó.

Cuộc khủng hoảng ở đây thuộc về quyền quyết định, nhiều hơn là về chiến thuật. Ai sở hữu ý tưởng về đội bóng này? Nếu câu trả lời là cấp trên, thì mọi kết quả tốt sẽ được ghi cho cấp trên, còn mọi thất bại sẽ được ghi cho HLV. Không ai làm việc tốt trong một thỏa thuận như vậy, và ở Serie A thì không ai có thời gian để đàm phán lại nó một cách chậm rãi.

Sức ép còn đến từ bên ngoài. Các ông lớn của giải liên tục xoay ghế huấn luyện, và mỗi lần một đội khác công bố người mới, đồng hồ ở Napoli lại chạy nhanh hơn một nhịp. Thị trường huấn luyện vận hành như một hệ thống tham chiếu: khi Inter, Juventus hay Milan có động thái, ban lãnh đạo Napoli buộc phải tự hỏi mình đang ở đâu. Với một dự án được đặt tên bằng một ngôi sao, câu hỏi đó luôn khó trả lời hơn, vì dự án chỉ có thể được đánh giá bằng kết quả ngắn hạn.

Khi một cầu thủ được thiết kế trước cả hệ thống

Khác biệt giữa một cầu thủ hay nằm trong hệ thống và một hệ thống được thiết kế cho một cầu thủ nằm ở hóa đơn mà người khác phải trả. Antonio Vergara đã rời đội hình xuất phát. Cậu ấy không chơi dở. Cậu ấy chỉ là biến số bị loại khỏi phương trình khi vị trí trung tâm được dành cho người khác. Chuyển nhượng là những cuộc chia ly được viết trước; chỉ có nước mắt là không có bản thảo.

Trong phòng thay đồ, ai cũng nhìn thấy điều đó. Không ai phản đối. Họ chỉ lặng lẽ hạ thấp kỳ vọng của chính mình xuống một bậc.

Về mặt kỹ thuật, đây là dạng thiết kế rủi ro nhất trong bóng đá hiện đại: đặt một cầu thủ làm trục, để gần như mọi đường bóng đi qua chân anh ta. Nếu trục quay đúng, đội bóng được nâng lên một tầng. Nếu trục kẹt, cả hệ thống kẹt theo, và không có phương án hai — vì phương án hai đã bị đẩy ra khỏi sân từ trước. Cầu thủ trung tâm ấy được ghi nhận là chưa đạt phong độ tốt nhất. Với một tiền vệ đã bước qua sườn dốc bên kia của sự nghiệp, câu chưa đạt phong độ tốt nhất thường là cách nói lịch sự của một thực tế kém lịch sự hơn.

Điều Allegri mất không phải một ngôi sao. Ông mất thứ ông giỏi nhất: một khối phòng ngự đủ dày để che chắn cho sự sáng tạo phía trên. Vai trò tự do mà một số mười hiện đại cần tồn tại bằng cách bóc đi đúng lớp cấu trúc mà trường phái của Allegri xây dựng. Một cầu thủ được tự do nghĩa là mười cầu thủ còn lại phải bù. Khi mười người đó không còn tin vào việc bù, hệ thống không sụp ở hàng thủ. Nó sụp ở khu vực trách nhiệm — cái vùng xám mà không camera nào chiếu tới.

Có một tín hiệu đáng lo hơn cả phong độ: các cầu thủ được cho là không thực hiện tốt chỉ đạo. Allegri đã thử xuống thang, mềm mỏng hơn với nhóm cầu thủ lớn tuổi, và không nhận được tiếng vọng. Khi một HLV đã nhượng bộ mà vẫn không có phản hồi, nguyên nhân thường không nằm ở nội dung chỉ đạo. Nó nằm ở chỗ cầu thủ không biết mệnh lệnh nào sẽ còn hiệu lực vào tuần sau.

Trên sân, tôi không có dữ liệu để nói đội này pressing cao hay thấp. Không có chỉ số nào trong tài liệu tôi đọc. Nên tôi quay về những thứ mắt thường đo được: khoảng cách giữa tuyến giữa và hàng thủ khi mất bóng, số lần một cầu thủ chạy chỗ rồi không nhận được bóng, và việc cầu thủ trung tâm có lui về phòng ngự ở hiệp hai hay không. Với một đội bóng được xây quanh một người, ba phép đo đó đủ để biết hệ thống còn sống hay đã tắt.

Tôi giữ nhịp đội bóng không bằng trống, mà bằng việc không bỏ sót một buổi tập nào trong ba mươi năm. Ở những đội như thế này, dấu hiệu thật sự không phải tiếng la trong phòng thay đồ. Nó là những khoảng lặng kéo dài hơn bình thường, và những cái gật đầu không kèm câu hỏi.

Khán giả nhớ bàn thắng; tôi nhớ ánh mắt của người dự bị khi tiếng còi kết thúc. Ở Napoli lúc này, người dự bị ấy tên là Vergara.

Cấu trúc tài chính của dự án không nằm trong tay tôi. Tôi không có phí chuyển nhượng, không có quỹ lương, không có con số nào để đối chiếu. Nhưng nguyên tắc thì đã rõ từ lâu: khi một cầu thủ được công khai gọi là trung tâm dự án, tỷ lệ giữa mức lương cao nhất và mức lương trung bình sẽ giãn ra, và trong phòng thay đồ sẽ xuất hiện những cuộc đàm phán lại. Đó là hệ quả kèm theo của mọi dự án cá nhân hóa, không phải phán đoán về một câu lạc bộ cụ thể.

Góc nhìn khác: câu chuyện đang bị kể lệch một phần

Bài báo tôi có trong tay — một trang tổng hợp tiếng Indonesia, không xác định được nguồn gốc — nói Allegri đang chịu áp lực và cầu thủ trung tâm chưa đạt phong độ tốt nhất. Nhưng ngay trong cùng trang đó, những dòng tiêu đề được nhúng vào lại nói trận ra mắt của Allegri kết thúc ngọt ngào, và cầu thủ kia thì đang bùng nổ. Một trận đấu được ghi bằng hai tỷ số khác nhau, nằm cách nhau vài dòng.

Đó là điều tôi muốn nhấn mạnh, bởi tôi đã đọc quá nhiều bản tin kiểu này: phần lớn câu chuyện HLV sắp bị sa thải ở châu Âu được dựng trên các trang tổng hợp, nơi tiêu đề của bài này được dán sang bài khác. Trong toàn bộ tài liệu tôi có, không có bảng xếp hạng, không có số điểm, không có tỷ số. Áp lực ở đây là áp lực danh tiếng. Nó không phải áp lực thống kê.

Đọc xong, tôi chỉ chắc một điều: câu chuyện này được kể bằng tính từ, chứ không bằng dữ kiện. Và khi một câu chuyện chỉ có tính từ, người ta thường đang bán cho bạn một kết luận đã được quyết định từ trước.

Điều thứ hai bị kể lệch: người ta dán áp lực lên ghế HLV, trong khi vấn đề lớn hơn nằm ở ghế chủ tịch. Chủ tịch De Laurentiis vắng mặt ba trận liên tiếp, đúng vào giai đoạn căng thẳng nhất. Trong bóng đá châu Âu, sự vắng mặt của người ra quyết định trong một cuộc khủng hoảng đang chạy không phải là điều trung tính. Nó là một quyết định, và nó luôn có giá.

Song song đó, có nguồn nói Allegri cảm thấy bị chính đội bóng của mình phản bội, và cảm thấy đơn độc khi xử lý vấn đề. Tôi dị ứng với chữ phản bội trong thể thao, vì nó biến một vấn đề có thể sửa được thành một vấn đề về lòng trung thành. Nhưng tôi hiểu vì sao một HLV lại dùng chữ đó: khi hai mươi con người cùng đứng im trong một pha bóng, cảm giác ấy là thật, kể cả khi cách diễn đạt thì sai.

Điểm mù thật của câu chuyện nằm ở đây: người ngoài đang soi Allegri, còn Napoli đang có vấn đề về phân quyền. Và trong bóng đá, một dự án được thiết kế từ trên xuống chỉ sống được nếu người ngồi dưới cùng tin vào nó.

Điều đáng theo dõi

Trong bốn tới sáu vòng tới, tôi sẽ không nhìn bảng điểm trước tiên. Tôi sẽ nhìn xem ai đứng cạnh Allegri trong phòng họp báo. Với một chủ tịch, sự xuất hiện đúng lúc có giá trị hơn mọi tuyên bố ủng hộ qua truyền thông; một sự im lặng kéo dài thì cũng là một tuyên bố. Với cầu thủ trung tâm, chỉ số quan trọng nhất không phải số đường kiến tạo, mà là số phút anh ta được giữ nguyên ở vị trí trung tâm khi đội bị dẫn bàn. Và với Vergara, hãy nhìn cách cậu ấy khởi động.

Có một câu hỏi mà Napoli sẽ phải trả lời, sớm hơn họ tưởng: một đội bóng được xây quanh một con người là một dự án — hay là một canh bạc?